छायाचित्र आभार

आठ पाकळ्यांचे कमळ आरेखन. मध्यभागी णमोकार मंत्राची पहिली ओळ, चार मुख्य पाकळ्यांत उरलेल्या चार ओळी, आणि चार कोनातील पाकळ्यांत सम्यक् दर्शन, ज्ञान, चारित्र व तप यांना नमस्कार.

सतराव्या शतकातील प्राकृत हस्तलिखिताचे पान. उजवीकडे पांढऱ्या, लाल, सुवर्ण, गडद हिरव्या व काळ्या वर्णाच्या पाच बसलेल्या मूर्ती एका अर्धचंद्रावर रांगेत आहेत, त्यांच्यावर शिखरांच्या रांगा; डावीकडे प्राकृत गाथा व एक तक्ता.

सुमारे सन १५०० ची कांस्य वेदी. मध्यभागी छत्राखाली एक मोठी बसलेली जिनमूर्ती, आणि तिच्याभोवती व वर पायऱ्यांमध्ये शंभराहून अधिक लहान एकसारख्या बसलेल्या मूर्ती.

आचार्य उमास्वामींच्या तत्त्वार्थ सूत्राच्या एका आवृत्तीचे मुखपृष्ठ. शीर्षकाखाली जैन प्रतीक चिन्ह आहे: लोकाची बाह्यरेषा, शिखरावर सिद्धशिलेचा अर्धचंद्र व रत्नत्रयाचे तीन बिंदू, वरच्या भागात स्वस्तिक, आणि खाली चक्रासह अहिंसा हस्त. तळाशी सूत्र 'परस्परोपग्रहो जीवानाम्' कोरलेले आहे.

सन १९३३ चे छापील आरेखन, शीर्षक 'द जैन डॉक्ट्रिन ऑफ अहिंसा', ज्यात हिंसा क्रमाने विभागली आहे: एकेंद्रिय अथवा उच्च जीवांची हिंसा, जाणीवपूर्वक अथवा नकळत, आणि मग अटळ प्रकार जसे आत्मरक्षण व रोगोपचार, आणि निरर्थक प्रकार जसे करमणूक, यज्ञ व आहारासाठी वध.

सात आंधळ्या पुरुषांचे रेखाचित्र, जे एका हत्तीभोवती आहेत आणि प्रत्येक त्याचा वेगळा भाग स्पर्शत आहे. वरच्या कोपऱ्यांतील वर्तुळांत दोन गुरू पाहत आहेत, आणि वर व खाली संस्कृत ओळी त्यांना अनेकांतवादी आणि या पुरुषांना एकांतवादी सप्तांध म्हणतात.

सतराव्या शतकातील लोकचित्र, कमरेवर हात ठेवून उभ्या पुरुषाच्या रूपात. वरचा भाग स्वर्ग, कमरेवरील एक चक्र मध्यलोक, आणि पसरलेला खालचा भाग नरक; सर्व लाल, पिवळ्या व निळ्या चौकडीत रेखाटलेले.

जंबूद्वीपाचे जैन लोकचित्र, ज्यात मध्यभागी सुमेरु पर्वताभोवती संकेंद्रित वलये व आयताकृती क्षेत्रे काढली आहेत.

दस लक्षण पर्वात भरलेले संगमरवरी मंदिर सभागृह. केशरी पूजावस्त्रांत पुरुष, स्त्रिया व मुले खालच्या चौरंगांशेजारी बसली आहेत, ज्यांवर अर्घ्याची ताटे व छापील पुस्तिका ठेवल्या आहेत, आणि मागे भिंतीलगत पांढऱ्या वेदी रांगेत आहेत.

सुमारे सन १४०० चे चित्रित हस्तलिखित पान, गडद लाल पार्श्वभूमीवर. राणी त्रिशला खालच्या शय्येवर शयनमुद्रेत आहेत, शेजारी नवजात महावीर, भोवती परिचारिका, आणि वरच्या कडेला मोरांसह शिखरे.

पावापुरी येथे कमळसरोवराच्या मध्यभागी असलेले पांढऱ्या संगमरवराचे मंदिर, जिथे लांब पुलाने पोहोचता येते.

प्राण्यांना इंद्रियांच्या संख्येनुसार वर्गीकृत करणारे आरेखन, एकेंद्रिय वनस्पती व सूक्ष्म जीवांपासून पंचेंद्रिय प्राणी व माणसापर्यंत; यावरूनच कोणता आहार सर्वात कमी हिंसा करतो हे समजावले जाते.

बिल्हरी येथील भगवान आदिनाथांची बसलेली अलंकाररहित दगडी मूर्ती, मागील फलकावर कोरलेले अष्टमंगल आणि समोरच्या चौथऱ्यावर धातूची आठ मंगल द्रव्ये.

संगमरवरी फरशीवर बसलेली एक स्त्री लहान पुस्तकातून पाठ करत आहे. समोरच्या खालच्या लाल चौरंगावर अक्षतांनी स्वस्तिक व इतर चिन्हे मांडली आहेत, सोबत एक लिंबू, दोन लहान अर्घ्ये व एक छापील पुस्तिका.

पश्चिम भारतातील लांब अरुंद हस्तलिखित आवरण, लाल व सुवर्ण वर्णात. संपूर्ण लांबीत एक सुवर्ण पट्टी आहे जिच्यावर उठावदार मंगल चिन्हांची रांग आहे, ज्यात दोन स्वस्तिक, एक नंद्यावर्त, अष्टकोनी तारा, एक पात्र व मत्स्यसदृश जोडी आहेत.

भुवनेश्वरजवळील उदयगिरी टेकडीवरील हाथीगुंफा: मोठ्या वाळूखडकात कोरलेली लेणी, समोर स्तंभयुक्त ओसरी आणि तिच्यावर उठणारा नैसर्गिक शिळेचा छज्जा, ज्यावर खारवेलाचा शिलालेख कोरलेला आहे.

मथुरेचा कोरीव वाळूखडकाचा आयागपट, जवळपास चौरस, ज्याच्या मध्यभागी एक लहान वस्त्रहीन बसलेली जिनमूर्ती आहे, भोवती संकेंद्रित अलंकरण पट्ट्या व खालच्या कडेला शिलालेख.

एलोऱ्यातील बत्तिसाव्या जैन लेणी इंद्रसभेच्या डाव्या भागाचे एकोणिसाव्या शतकातील छायाचित्र, ज्यात शिळेत कोरलेले स्तंभ व मूर्ती दिसतात.

सुमारे सन १८५० च्या जयपूर लघुचित्र शैलीतील कलाकृती, चोवीस खणांच्या जाळीत विभागलेली. प्रत्येक खणात एक तीर्थंकर त्याच मुद्रेत विराजमान आहेत, वर देवनागरीत नाव आणि आपल्या पारंपरिक वर्णात रंगवलेले: सुवर्ण, लाल, हिरवा, पांढरा, निळा अथवा काळा.

सुमारे सन १८०० चे समवसरण चित्र, वरून दृश्य: संकेंद्रित वर्तुळाकार तट व पायऱ्या, मध्यभागी तीर्थंकर आणि भोवतीच्या वलयांत माणसे, तिर्यंच व देवगण रांगेत.

महाराष्ट्रातील मांगीतुंगी लेण्यांमध्ये शिळेत कोरलेल्या तीर्थंकर मूर्ती, बसलेल्या व उभ्या, दिगंबर पद्धतीने अलंकाररहित व डोळे न लावता.

एलोऱ्यातील तेहेतिसाव्या जैन लेणीच्या दारात जमिनीवर विराजमान दिगंबर मुनी, वस्त्रहीन, एक हात आशीर्वादाच्या मुद्रेत उंचावलेला आणि शेजारी मोरपिसांची पिच्छी ठेवलेली.

गडद मोरपिसांच्या दोन मऊ पिच्छी, एका खालच्या चौरंगावर दोन कमंडलू व देवनागरी आणि कन्नडमध्ये छापलेल्या दोन उघड्या शास्त्रांसह ठेवलेल्या.

एलोऱ्यातील इंद्रसभा, म्हणजे बत्तिसावी जैन लेणी, जिचे कोरलेले अंगणातील मंदिर मागच्या शिळेपासून स्वतंत्र उभे आहे.

पश्चिम घाटातील विस्तृत पठारावरून उठणारी दोन शिखरे, ज्यांच्यामध्ये जमिनीचा एक जोड आहे.

श्रवणबेळगोळ गावाचे दृश्य, त्याच्या ग्रॅनाइट टेकड्यांपैकी एकाच्या उंचीवरून; खाली तलाव आणि पलीकडे दुसरी टेकडी.

योगेश्वरी मंदिराचे शिखर खालून; त्याचे थर चटक रंगांनी रंगवलेले असून प्रत्येक कोनाड्यात एक मूर्ती आहे.

अंबाजोगाईचे खोलेश्वर मंदिर.

अंबाजोगाईचे भग्न बाराखांबी अथवा सकलेश्वर मंदिर.

सपाट भूमीत कोरलेला लेणीसमूह, ज्याचे स्तंभयुक्त मंडप शिळेतच खोदले आहेत; प्रवेशाशी मोठे झिजलेले कोरीव हत्ती उभे आहेत आणि समोर शिळेत कोरलेले जलकुंड आहे.